Stille Kracht

Sterk ensemble schittert in glasheldere Stille Kracht

Door Wijbrand Schaap
Leiden (GPD) _ Natuurlijk is ze een diva, met alle nadelen van dien. Actrice Johanna Ter Steege is zo'n vrouw die haar reputatie mede dankt aan het feit dat ze maar heel weinig te zien is. Haar grote doorbraak, in de film Spoorloos, was immers ook een rol die vooral bestond uit er niet zijn. Haar rol van Leonie van Oudijk in de nieuwe toneelbewerking van De Stille Kracht biedt de mogelijkheid om eens wat langer van haar aanwezigheid te genieten. En dan wordt duidelijk dat ze best goed kan acteren, maar dat haar 'personality' nog net een tikje meer op de voorgrond staat.
Het toneelstuk kan deze egotrip echter makkelijk aan. Sterker nog: regisseur Ger Thijs heeft zijn ensemble zo goed in de hand dat naast de ster van de avond de overige acteurs minstens even helder schitteren. Ze doen dat in een strakke, bijna als een schaakmatch geregisseerde mis-en-scène, op een toneel dat vooral kaal is, gedomineerd door een groot rond raam dat het grootste deel van de avond uitzicht lijkt te bieden op regen.
De Stille Kracht is een klassieker, geschreven door Louis Couperus in 1900, en sindsdien één keer voor tv bewerkt en één keer voor toneel. Wie nu midden veertig is zal zich de tv-serie nog kunnen herinneren, al zal die herinnering vooral beperkt zijn tot die ene scène waarin Pleunie Touw naakt onder de douche staat en belaagd wordt door druppeltjes sirisap. Dat was niet meer van z'n olala, dat was kinky van voordat dat woord was uitgevonden. Koningshuisspecialist Ton Vorstenbosch bewerkte daarna de roman in 1997 tot een best aardige toneelavond die het boek adekwaat volgde. Het is echter geen legendarische voorstelling geworden.
De versie die Ger Thijs nu heeft gemaakt zou die legendestatus wel kunnen bereiken. Hij kleedt niet eens zozeer zijn hoofrolspeelster, als wel de roman uit tot op de kale huid, en zelfs ietsjes daaronder. Zo krijg je uitzicht op een verhaal dat actualiteit helemaal niets verloren heeft. Want wat is het verschil tussen Nederlandse kolonialen in een achterafprovincie van Indonesië of soldaten op 'vredesmissie' in een uithoek van Afghanistan? De sinds kort weer zo immens populaire 'VOC-mentaliteit' blijkt in ieder geval geen garantie voor een letterlijk smetteloos blazoen in de internationale verhoudingen. Met Couperus in de hand laat Ger Thijs zien dat 'wij' 'daar' niets te zoeken hebben, zolang onze goede bedoelingen niet stroken met de cultuur ter plaatse.
In zijn regie laat Ger Thijs dat zien door de van nature tragische uitstraling van acteur Tom Jansen in de rol van Resident Van Oudijck te spiegelen aan het krachtige zelfrespect van 'inlanders', mooi en zonder pijnlijke folklore neergezet door Martin Schwab, Esther Scheldwacht en Heddy Lester. Het 'etnisch correcte' inzetten van deze gekleurde acteurs is mede daardoor op zijn plek, omdat ze in hun spel niets van het traditionele 'Indonesiërtje spelen' meenemen. Deze regie- en spelopvatting opent de deur naar een volledig kleurenblinde versie van het stuk in de nabije toekomst.
En mag dan ook alsjeblieft Oda Spelbos weer meedoen? Hoewel ze gekleed gaat in de lelijkste toneeljurk die ik ooit zag, is in De Stille Kracht haar aanwezigheid een verademing in een toch al goede avond. Spelbos is een van de weinige actrices in Nederland die de kunst van de ironie tot in de puntjes beheerst. Ze staat daarmee op gelijke hoogte met toppers als Marlies Heuer en Elsie de Brauw. En met die ironie zorgt ze dus voor de meest komische, maar ook voor de meest tragische momenten in deze indrukwekkende theatervoorstelling.

De Stille Kracht door Hummelinck Stuurman Theaterproducties. Gezien: 28 oktober 2006 in Leiden. Tournee t/m 21 februari 2007. Inlichtingen: www.hummelinckstuurman.nl

Marijke Schermer - Het Alphapaar

Marijke Schermer schrijft toneelstuk over bedenkers van smakeloze ideeën

Ultiem geluk is te koop

Eerder maakte ze De Claim, een stuk over mensen die een schadevergoeding willen voor hun ongelukkige leven. Nu maakt toneelschrijfster Marijke Schermer een voorstelling over types die programma's bedenken als De Gouden Kooi: ,,Het zijn mensen die al hun intellectuele en financiële vermogen helemaal nooit inzetten om iets van de wereld te proberen te begrijpen.”

Door Wijbrand Schaap

Hengelo (GPD)_,,Maar de bijbel, dat is een heel dik boek!”, roept één van de karakters in Het Alphapaar uit. ,,Je hoeft alleen maar te lezen over het Paradijs, dat is helemaal in het begin en maar een klein stukje!”, stelt haar partner haar gerust. Welkom in de snelle wereld van de media, de programmaformules en het grote geld. Marijke Schermer, toneelschrijfster en regisseur van Toneelgroep Alaska, schreef er een stuk over. Vier etages van een torenflat worden bevolkt door programmaformulebedenkers, een schrijver van doe-het-zelf-boeken en een vrouw die net niet verdronken is. Overal hangen camera's. Dat lijkt een beetje op Big Brother, dus? Dat klopt, volgens de 31-jarige Marijke Schermer:

,,Ik wilde een stuk maken over mensen die beroemd zijn geworden zonder iets te kunnen. Mensen die dus alleen maar beroemd zijn omdat ze op tv zijn, niet omdat ze kunnen voetballen of zingen. Ik kwam er al snel achter dat zulke mensen helemaal niet interessant zijn op het toneel. Dus besloot ik iets te maken over mensen die heel creatief zijn en bevlogen in het bedenken van de meest smakeloze programma's.”

Maar ondertussen is er wel iets aan de hand. De flat waarin de personages zich bevinden is geen gewone flat.

,,Het is een geïsoleerde groep mensen die niet meer echt naar buiten kijkt. Het zijn mensen die al hun intellectuele en financiële vermogen helemaal nooit inzetten om iets van de wereld te proberen te begrijpen. Ze zijn totaal gefixeerd op 'gelukkig worden'. En ze komen er niet aan toe om de krant te lezen. Er is wel een krant, maar steeds als iemand hem pakt roept iemand anders: 'nee, laten liggen, die moet ik nog lezen!'. En zo lezen ze hem dus nooit.”

Er wordt in het stuk gerefereerd aan De Toverberg, de beroemde roman van Thomas Mann over mensen in een sanatorium die ook niet meer naar de wereld willen kijken. Is Het Alphapaar een soort bewerking van dat boek?

,,Er zijn kleine parallellen met Thomas Manns roman, maar voor de rest gaat dit stuk echt over iets anders. Misschien wel over mensen die graag laten merken dat ze Thomas Mans De Toverberg hebben gelezen.”

Het is nogal conceptueel, de tekst. Niet erg realistisch.

,,Dat is de vorm ook. We hebben een heel strak decor, en er zijn geen individuele kostuums. Er zijn mannenpakken en vrouwenpakken. Dus ik kwam er al snel achter dat de acteurs juist heel erg personages moeten gaan spelen en geen ideeën. We zijn dus enorm bezig met nadruk te leggen op de onderlinge relaties, emotionele lijnen en verdieping van de rollen. Als ze met deze teksten ook nog eens exemplarische mensen zouden gaan spelen zou het wel een heel erg pretentieuze en ingewikkelde voorstelling worden. Het moet dus heel licht gebracht worden. Het is ook als een komedie geschreven.”

Bedenk je die vorm dus als schrijver al?

,,Dat het een komedie moest worden wist ik al toen ik het schreef. Maar er zijn anderen die dingen mede bepalen. Richard Jansen, die vroeger speelde in de Fatal Flowers, bepaalt het geluidsdecor, de projecties en de vormgeving. Dat is heel prettig omdat hij een tegenkant laat zien. Ik denk heel erg inhoudelijk, terwijl hij in beelden denkt. Zo vullen we elkaar aan, omdat zijn vormgeving ook al heel veel dicteert. De speelstijl die bedenken we eigenlijk pas op de vloer.”

Het stuk gaat over de maakbaarheid van het geluk. Twee van de personages besluiten dat dat geluk het beste kan worden gemaakt in de vorm van een baby'tje. Dat is nogal een cliché, niet?

,,Dat is ook helemaal niet wat ik zou zien als oplossing. Er wordt niet voor niets aan het eind door een van de andere personages gevraagd wat er nou zo happy is aan dit einde. Er staan duidelijk verschillende keuzes naast elkaar. Een van de andere personages verdrinkt aan het einde. Dat is ook niet echt een moraal, natuurlijk.”

Wat is je boodschap?

,,Ik ben duidelijk tegen de opvattingen zoals een paar personages die uiten, dat geluk maakbaar is, en dat alles mag worden ingezet voor persoonlijk gewin. Maar ik ben ook weer niet zo rechtlijnig als de Clara-figuur, die iets probeert te begrijpen van de wereld. Zij maakt alleen de hele grote fout door zich af te sluiten van de wereld en zo te ontkennen dat het ervaren van dingen een van de belangrijkste middelen is om het leven te leren kennen.”

Put je daarvoor uit eigen ervaring?

Ik heb nu allemaal biologieboeken gelezen als voorbereiding op dit stuk. Ik was begonnen in Darwin, maar dat is helemaal niet leuk, want het gaat alleen maar over planten. Maar ik heb wel Frans de Waal gelezen, en De Naakte Aap van Desmond Morris.”

Dus nu gaat het over aapjes kijken, terwijl je hiervoor een stuk over rechtszaak over prenataal testen schreef. Is dat een ontwikkeling?

,,Vroeger schreef ik veel realistischer. Dit is het eerste stuk dat ik schrijf dat niet over mensen in een huiskamer gaat. Dat was ook een bewuste opdracht die ik mezelf heb gesteld. Ik wilde een complexere structuur, meer lijnen naast elkaar. Vroeger deed ik ook minder research voor stukken. Ik maakte stukken over geïsoleerde mensen in een sneeuwlandschap of een gesloten ruimte. Dan ging het vooral over menselijke verhoudingen of over psychologie. Dan was de buitenwereld niet belangrijk. Tegenwoordig doe ik research omdat ik ook wil dat mijn stukken iets over de wereld zeggen. Als je alleen maar uit je eigen leven of je eigen hoofd put, schrijf je uiteindelijk alleen nog maar stukken over schrijvers die een writers block hebben omdat ze schrijver zijn die alleen nog maar over zichzelf schrijven en niks meemaken.”

Altijd schrijver willen worden?

,,Jawel, maar ik heb eerst nog heel lang gedacht dat ik ook actrice wilde worden. Ik kwam er op de toneelschool in Arnhem achter dat ik liever wilde schrijven en geen actrice wilde worden. ik ben nog wel als actrice afgestudeerd, maar ik wilde gaan schrijven. Ik heb sindsdien ook nooit meer gespeeld. Ik ben ook echt geen acteur. De toneelschool was ook best een zware tijd.”

Waarom ben je er dan aan begonnen?

,,Ik wist helemaal niks, eigenlijk. Ik zat in Groningen op de jeugdopleiding. We waren best een ambitieus clubje. We gingen ook nooit zelf naar toneel kijken, we waren te druk met zelf maken. Op de toneelschool kwam ik er pas achter dat je ook andere dingen kon doen, zoals de regie-opleiding. Maar toen zat ik dus al op de acteursopleiding.”

Nog ambitie om een boek te gaan schrijven?

,,Zeker wel. Maar daar zie ik ook tegenop. Een boek, dat is pas arbeidsintensief. Ik doe al zo lang over een stuk. Ik doe daar vijf maanden over. Een roman kost dan zeker een jaar.”

Het Alphapaar door Toneelgroep Alaska. Première op 28 oktober in het rabotheater te Hengelo. Tournee. Inlichtingen: www.toneelgroepalaska.nl.

Vaders!

Nienke Römer overtuigt in 'Vaders!'

Door Wijbrand Schaap

Leiden (GPD) _ Dat succes en kwaliteit bitter weinig met elkaar te maken hebben, bewijst de toneelschrijfcarrière van Haye van der Heyden. In Vaders!, zijn nieuwste proeve, komt dat opnieuw pijnlijk helder aan het licht: de tekst is in één woord verschrikkelijk. Desondanks is Vaders! een voorstelling die gezien mag worden. Dat is te danken aan het spel van Piet en Nienke Römer, en aan de inbreng van regisseur Wannie de Wijn.
Toneelschrijver Haye van der Heyden was ooit een veelbelovend debutant, maar hij verkoos het kortebaanwerk van de televisiecomedy (In de Vlaamse Pot) boven de lange adem van het theater, waar je je publiek toch een uurtje of twee bij de les moet houden. Dat is te merken: acteurs krijgen te weinig materiaal mee om hun figuren geloofwaardig te kunnen maken. Een logische plot, waarmee je een spanningsboog voor meer dan de tien minuten tussen de tv-reclameblokken in de lucht kunt houden? Daar heeft Van der Heyden nog nooit van gehoord. Wel van de kennelijke noodzaak om iedere drie minuten minimaal één grap voorbij te laten komen. Hoe belegen ook. Het ergste: uit gebrek aan fantasie laat hij niets, maar dan ook helemaal niets aan de verbeelding van de toeschouwer over.
En dan is daar dus regisseur Wannie de Wijn. Deze wonderboy heeft ideeën. Hij denkt in beelden en staat stevig genoeg in zijn schoenen om de schrijver aan de kant te zetten als dat nodig is. Voor Vaders! beperkt hij het toneelbeeld tot een even ingenieus als eenvoudig draaitoneel, met daarop slechts één bank en mooi strakke schermen van doorzichtig gaasdoek. Het is niet alleen effectief voor het maken van snelle scènewisselingen, het biedt lichtontwerper Coen van der Hoeven alle mogelijkheden om met een paar automatische spots een prachtig lijnenspel op die doeken te toveren. De door Van der Heyden voorgeschreven gruwelijk oubollige decors worden niet getoond, maar door de spelers beschreven en dat werkt. Het tempo blijft in de voorstelling zonder dat het ergens haastig wordt.
Het verhaal is, zoals we konden verwachten, belangrijker dan de personages. Hymke de Vries en René van Zinnicq Bergmann spelen een getrouwd maar kinderloos gebleven stel. Ze doen aan open huwelijk, dus pikt echtgenoot een jong ding (Nienke Römer) op, en natuurlijk raakt die zwanger. Maar niet van de echtgenoot. Maar die heeft dan al gezegd dat hij best vader zou willen zijn, waarmee hij diep verraad pleegt aan zijn onvruchtbare echtgenote. Zij verlaat hem. O, ja. En er was ook nog een vader van de wouldbevader: Piet Römer. Die vader komt om te sterven aan A.L.S. en was kennelijk niet zo tof als vader.
In dit verhaal, dat ver blijft van echt pijnlijke confrontaties over opvoeding, ziekte, onvruchtbaarheid, euthanasie en abortus, blijven de karakters los zand. Schrijver Van der Heyden gaat er abusievelijk van uit dat alleen het noemen van erge dingen al genoeg is voor de zo broodnodige serieuze ondertoon waar geen komedie zonder kan. Zo blijven de rollen van Hymke de Vries en René van Zinnicq Bergmann eendimensionaal: zijn ze vrolijk dan spelen ze overdreven komedie, wordt het serieus dan gaan ze meteen uit hun dak. Best knap, en een paar applausjes waard, maar alleen het flegmatieke waar de familie Römer het patent op heeft, zorgt in de regie van De Wijn voor echte humor. Vooral Nienke Römer schittert met haar overtuigende spel als frivole flirt. Met niets anders dan innerlijke overtuiging weet zij een suggestie van ernst aan haar rol mee te geven waar een goede komedieschrijver alleen maar van kan dromen.

Vaders! door Joop van den Ende Theaterproducties. Gezien: 21 oktober in Leiden (première). Tournee t/m 24 maart 2007. Inlichtingen: www.toneel.nl

Jeroen van den Berg - Blessuretijd

Vechten tot de allerlaatste minuut

Jeroen van den Berg schreef Blessuretijd, een stuk over dementerende ouderen, tot elkaar veroordeeld in een kil verpleegtehuis. Het was een enorm succes in Friesland. Nu is het in een Nederlandse vertaling te zien in de rest van het land. ,,We laten zien dat je nog alle mogelijkheden hebt om iets anders met je leven te doen.”

Door Wijbrand Schaap

Amsterdam (GPD) _ ,,Het is een vreselijke ziekte.” Toneelschrijver Jeroen van den Berg maakte het van dichtbij mee toen zijn oma begon te dementeren. ,,Ik was een jaar of 15, dus het beeld is verwaterd, maar ik vond het verschrikkelijk wat er met haar gebeurde. Dat ze uit haar vertrouwde omgeving weg moest naar zo'n onpersoonlijke omgeving. We moesten al haar spulletjes in dozen doen terwijl ze nog niet dood was. Ik heb thuis nog een doos met spullen uit dat huis. Daar zitten briefjes in die ze voor zichzelf geschreven heeft, en je ziet die steeds warriger worden. Je ziet de persoonlijkheid uit het handschrift verdwijnen. Dat is heel triest om te zien. Ik weet niet hoe erg het is als je het meemaakt. Mijn oma huilde altijd als we weggingen, en dat bleef ze doen, terwijl ze ons niet meer herkende. Er moet dus nog iets van herkenning zijn geweest. Ik ben bang dat ze zich heel opgesloten voelde.”

Het idee voor een toneelstuk over dementie kwam niet van Van den Berg zelf. Het was een verzoek van een aantal acteurs van het Friese theatergezelschap Tryater. ,,Zij zitten allemaal in de leeftijd dat hun ouders met ouderdomsklachten komen, en soms dement worden. Of ze kwamen in een verzorgingstehuis terecht. Dat was voor de acteurs dus iets wat hen direct aanging, en zij wilden daar theater over maken.”

Maar het moest wel in het Fries, terwijl Jeroen van den Berg dan wel uit het noorden komt, maar geen Fries kan schrijven. Dat leverde een omslachtig werkproces op: ,,De acteurs van Tryater hebben geïmproviseerd in het Fries. Daarna heb ik het in het Nederlands opgeschreven. Dat werd een een eerste versie die zij weer in het Fries hebben vertaald en die werd gerepeteerd. En naar aanleiding van die eerste werkversie heb ik het definitieve toneelstuk geschreven dat weer door een echte vertaalster in het Fries is vertaald.”

Een dergelijke werkwijze zorgde er wel voor dat het stuk dicht op de huis van de spelers lag: ,,Ze hebben allemaal geïmproviseerd op basis van mensen die ze zelf heel goed kenden. Vaak speelden ze hun eigen vaders of moeders. Dat maakte de voorstelling heel speciaal. Niet alleen voor de spelers, maar ook voor het publiek. Je voelde dat het heel dichtbij was.”

Het stuk speelt in een verpleeghuis, waar een aantal dementerende ouderen bij elkaar zit. In het begin spelen vooral de onderlinge verschillen een rol. Zo is één van de patiënten de hele tijd aan het strijden voor een betere behandeling en wil een ander meehelpen aan onderzoek naar een medicijn tegen dementie. En er is liefde. Maar gaandeweg verliezen de personages hun eigenheid. Net als in het echte leven. ,,We laten zien dat kje nog van al;les kan als je in zoń toestand komt aan het eind van je leven, maar dat daarna wel onherroepelijk het afscheid komt.”

De voorstelling maakte diepe indruk in Friesland, maar of het dat ook in Nederland zal doen, blijft spannend. Nu wordt het stuk immers gespeeld door acteurs die het niet zelf hebben bedacht.

Van den Berg heeft er echter alle vertrouwen in dat het minstens even goed zal worden als die Friese versie, die alleen in Friesland al 10.000 bezoekers trok. ,,De acteurs die het nu spelen hebben niet die directe band, dus dat geeft een andere spanning. Ik heb een doorloop gezien en ik was verbaasd over hoe goed het was. Deze spelers hebben meer afstand tot het onderwerp en die afstand levert ook inzicht op.”

Bovendien is de spelersgroep met grote namen als Nettie Blanken en Helmert Woudenberg natuurlijk om van te smullen. Dus, ook al regisseert Jeroen van den Bergs boezemvriend en vaste maat Ivar van Urk het stuk net als in Friesland, een kopie wordt het niet: ,,De eerste versie is wel het uitgangspunt, maar het stuk bestaat voor een groot deel uit monologen en een monoloog wordt altijd heel erg gekleurd door de acteur die het doet. De acteurs die deze voorstelling spelen zijn qua sfeer ook heel anders dan de acteurs in Friesland.”

Blessuretijd van Jeroen van den Berg gaat op 20 oktober a.s. in première in Haarlem.

Speellijst: wo 18 & di 19 (try-outs) Haarlem Toneelschuur 023-5173910 vr 20 (première) Haarlem Toneelschuur 023-5173910 za 21 Haarlem Toneelschuur 023-5173910 di 24 Capelle a/d IJssel Isala Theater 010-4586400 do 26 Utrecht Stadsschouwburg 030-2302023 vr 27 Zoetermeer Stadstheater 079-3427565 za 28 Tilburg Theater De NWE Vorst 013-5328532 november 2006 do 2 Velp Kunsthuis 13 026-3642613 za 4 Rotterdam Schouwburg 010-4118110 di 7 & do 16 Gouda Goudse Schouwburg 0182-513750 do 9 Hoorn Schouwburg Het Park 0229-291000 za 11 Amersfoort Theater De Lieve Vrouw 033-4226555 vr 17 Amstelveen Schouwburg 020-5475175 wo 22 Den Bosch Koningstheater 0900-33727233 do 23 Soest Theater Idea 035-6095829 vr 24 t/m zo 26 Amsterdam Theater Bellevue 020-5305301 wo 29 Kampen Stadsgehoorzaal 038-3317373 do 30 Goes Podium 't Beest 0113-233285 december 2006 vr 1 Arnhem Schouwburg 026-4437343 za 2 Hilversum Theater Achterom 035-6233993

Strijards - Breekbaar

Teveel tegeltjes in Breekbaar

Door Wijbrand Schaaap
Eindhoven (GPD) _ De troost van de filosofie: dat je alles verloren hebt en dat er dan iemand komt met een gitaar die zachtjes Nietszche gaat citeren, speciaal voor jou. Er zijn bitterder eindes denkbaar. Het overkomt Magda, een toneelpersonage gespeeld door Ria Eimers in de theatervoorstelling Breekbaar bij Het Zuidelijk Toneel. Bert Luppes is de man met de gitaar. Hij speelt Andrew, de zakelijk leider van de theaterschool waarvan Magda de baas is. Of was. Want in Breekbaar gaat alles dat van waarde is weerloos ten onder in de strijd met het grootkapitaal.
Breekbaar is een nieuwe tekst van Frans Strijards, de man van wie we na de roemloze ondergang van zijn eigen gezelschap Art &Pro niet veel meer vernamen. Hij ging lesgeven op de toneelschool in Arnhem. Nooit zou hij meer schrijven. Tot dit jaar dan.
De voorstelling, geregisseerd door Matthijs Rümke, levert in ieder geval een interessant weerzien op. Breekbaar is een onvervalste Strijards. Dat betekent goed, maar ook slecht nieuws. Goed nieuws is het dat het stuk past in de lange lijn van sleuteldrama's van Strijards, die ooit begon met het stuk Comedie over acteurs op zoek naar zichzelf en hun stuk, en die via de legendarische productie Hensbergen over de zoektocht naar groots en meeslepend theater uitliep op de wat minder ontvangen voorstelling Goldberg Variaties, waarin een regisseur eenzaam en onbegrepen aan zijn einde kwam. Talloos zijn Strijards' stukken en ze zijn geniaal wanneer de verkrampte taal wordt gebracht in de verkrampte speelstijl die Strijards als regisseur van zijn spelers eiste.
Maar Strijards is ook een van de grootste mopperkonten die het Nederlandse toneel rijk is, en daar begint het slechte nieuws. In zijn laatste producties bij Art&Pro stond bijna altijd een generatieconflict centraal, en altijd was het duidelijk wie daarin de grootste leeghoofden waren: de jongeren, de aanstormende talenten. Nu mag dat misschien zo zijn, maar het keer op keer herhalen van die bittere boodschap begon op de zenuwen te werken. En nu doet Strijards het dus weer: een mooi stuk toneel over toneel verpesten door het oude liedje te herhalen, dat de jeugd voor een grijpstuiver te koop is. We zijn daar al eens geweest, hebben het al eens gedaan en lopen nog rond in het T-shirt dat we er ooit van gekocht hebben.
Matthijs Rümke, zelf nog lang niet zo bitter als Strijards, doet zijn uiterste best om Breekbaar niet zo clichématig te laten zijn. De spelersgroep bestaat uit vier relatief jonge acteurs en twee oude rotten en er wordt heel wat afgedanst en gezongen. Dat ziet er niet slecht uit, net zo min als de videoprojecties tussen de bedrijven door, waarin we het hoofd van Magda mooi gemanipuleerd zien worden.
Maar het stuk komt niet tot leven. Het kwam in ieder geval niet tot leven op de première. Het meest storend was het feit dat de twee generaties ook als acteur niet tot goed ensemblespel komen. Ria Eimers blijft op grote afstand van haar jongere collega's en dat uit zich ook in speelstijl. Daardoor klinken de toch al niet zo natuurlijke teksten opeens erg gekunsteld en ben je op zeker moment de tegeltjeswijsheden van Strijards beu.
Goed gaat het in de schaarse scènes tussen Ria Eimers en Bert Luppes. Die twee zijn aan elkaar gewaagd, ze voelen elkaar aan en dat geeft chemie. En daarom loopt het toch goed af. Omdat ze, achterop het toneel, troost vinden in elkaar, en in Nietszche.

Breekbaar door Het Zuidelijk Toneel. Gezien: 13 oktober in de Stadsschouwburg Eindhoven. Tournee t/m 12 januari 2007. Inlichtingen: www.hzt.nl

Hemel boven Berlijn

Mafaalani verbindt los zand

Door Wijbrand Schaap

Amsterdam (GPD) _ Je dacht dat zoiets alleen in het grote Amerika kon. Dat je daar artiesten had die niet alleen heel erg goed in dat ene ding waren, maar die ook even goed waren in iets anders. Zoals de luchtacrobate Mam Smith. Die beschikt niet alleen over een duizelingwekkende combinatie van gratie, spierkracht en doodsverachting, ze blijkt ook nog eens een heel mooi acterend meisje te zijn. Maar we hebben in Nederland dus ook van die types. Neem Hadewych Minis. Ook mooi, soms zelfs iets té, maar zeker een begenadigd actrice, en nu blijkt ze niet alleen ook nog oosteuropees te kunnen zingen, maar speelt ze zomaar een paar zuivere noten viool en doet ze een lekker vette basgitaar.

Het is allemaal te zien in Hemel boven Berlijn, de nieuwste voorstelling van Toneelgroep Amsterdam. De eigenzinnige regisseuse Ola Mafaalani, die over zoveel passie in d'r lijf beschikt dat ze zelfs Adelheid Roosen kan temmen, zoals ze in een eerder project bewees, is nu aan het werk getogen met een legendarische film van Wim Wenders. Zo legendarisch, dat ik hem alweer vergeten was. Alleen de titel: Himmel über Berlin, is blijven hangen. De voorstelling zoals die nu gepresenteerd wordt is een ode aan die film uit de jaren tachtig, maar het mooie is, dat je van geen meter gaat terugverlangen naar die film. 'Hemel boven Berlijn' bewijst zijn bestaansrecht als unieke toneelvoorstelling. En dat is best een groot compliment.

Maar waar gáát het over? Simpel gezegd: van twee al eeuwen bevriende engelen wil er één mens worden omdat hij het hemelse 'dolce far niente' een beetje zat is. Dus valt Fedja van Huet uit de lucht omdat hij verliefd is op een trapeze-artieste. Maar dat is in de theatervoorstelling pas helemaal aan het eind. Daarvoor hebben we Fred Goessens als onheilsprediker aan zijn eind zien komen, hebben we Frieda Pittoors weer een paar onnavolgbare waarheden horen debiteren. En hebben we een ontzettend leuke Amerikaanse acteur zich hardop horen afvragen wat hij hier in Godsnaam op dat toneel zat uit te voeren.

Inderdaad, Amerikanen. Voor deze voorstelling werkt Toneelgroep Amsterdam samen met het American Repertory Theatre. Dat is een toonaangevend gezelschap uit het Amerikaanse Cambridge, met prachtspelers als Bernard White en Stephen Payne, en een grungeartiest als Jesse Lenat. Mooie mensen, mooie taal en dat op een kaal toneel gedrapeerd rondom een oerhollandse snackmobiel, beheerd door meester-frietbakker Niko Bovenberg. Met echte klanten. Figuranten op leeftijd als Walter Altena, Ans Drenth, Johannes de Klerk en Willy van den Ijssel. En voor de broodnodige actualiteit leest Noraly Beyer, persoonlijke vriendin van Mafaalani, ook nog live op het toneel het nieuws van de dag voor.

De voorstelling is los zand, even los als het zand dat in prachtige sluiers uit de zoldering van de schouwburg stroomt. Maar die sluiers zijn dus schitterend, net als al die andere beelden die langs komen. Himmel über Berlin is een montage-voorstelling in de beste traditie van dat genre. Het is een montage van attracties die je na afloop niet zozeer met een vast omschreven boodschap achterlaat, als wel met een onontkoombaar gevoel. En gevoel dat we toch met zijn alleen eens poepjandorie heel erg aardig voor mekaar moeten gaan zijn.

Of zoiets.

Hemel boven Berlijn door Toneelgroep Amsterdam en het American Repertory Theatre. gezien: 8 oktober in de Akmsterdamse Stadsschouwburg (première). Daar nog t/m 20 oktober. Daarna tournee t/m 9 november. Inlichtingen: www.toneelgroepamsterdam.nl