Nederlands Dans Theater op Holland festival

Nederlands Dans Theater: Sooner or Later van Lightfoot León. Gezien 31/5 Westergasfabriek Amsterdam.

Door Ingrid van Frankenhuyzen / NRC Handelsblad

Vorig jaar won het Brits-Spaanse echtpaar Paul Lightfoot en Sol León met Shoot the Moon de Zwaan voor de beste dansproductie. Het verhaal over drie paren die hun relatie dansend vorm geven in een decor van draaiende kamers, groeide in korte tijd –ook door de omarmende akkoorden van Philps Glass’compositie Tirol Concerto – uit tot een melancholieke theaterhit. Toen het Holland Festival het duo vroeg iets voor de industriële hal van de Westergasfabriek in Amsterdam te maken, besloten Lightfoot en León Shoot the Moon een vervolg te geven. Met inachtneming van de speciale locatie want dat was nieuw voor hen.
Lighfoot en León deelden de hal in tweeën op: er zijn twee danspodia en twee gescheiden rug-aan-rug-tribunes. De toeschouwers zitten links om een reprise van Shoot the Moon te zien, en rechts om de nieuwe choreografie, Second Chance te zien. Na de pauze wisselt het publiek van helft, ziet het andere deel en hoort het nog een keer dezelfde muziek van Philip Glass.
Met de enorme meegebrachte decors, videoschermen en dansvloeren die als een loopband kunnen rollen, lijkt het net of je je in thuishaven Lucent Theater bevindt. Behalve dat zich simultaan twee voorstellingen afspelen en je het elastieken gezicht van danseres Parvaneh Sharafali eindelijk eens van dichtbij kunt bewonderen, is de locatie als gegeven van alle meerwaarde ontdaan. Nergens lijkt het licht, het decor, de ruimte voor de dans op de ruimte te zijn afgestemd. En dat is een gemiste (dramaturgische) kans in Sooner or Later zoals de choreografieën samen heten, want een keurige zwarte doos maken in zo’n industriële hal is zonde. Je merkt dus duidelijk dat locatietheater niet in de genen van zo’n groot gezelschap als het NDT zit: het gebruik van volgspots in zo’n kleine ruimte wordt bijvoorbeeld onvermijdelijk een lelijk en schokkerig element.
Is het dan inhoudelijk interessant? Deels. Shoot the Moon en Glass samen blijven in alle lyriek prachtig en het dubbelspel tussen video, decor en dans is nog steeds erg mooi. Maar Second Chance heeft choreografisch veel minder impact. De structuur is minder dwingend en de 11 dansers zijn vooral individueel, schijnbaar willekeurig aan het bewegen. Hoewel Lightfoot en León gekostumeerde voorouders opvoeren om te laten zien dat de moeilijkheid van de liefde generatie op generatie wordt doorgegeven, is het nergens wrang, intiem of pijnlijk. De opa en oma op metershoge rolstelten kijken als poortwachters toe hoe het nageslacht leeft en ploetert in de huiskamer die nu niet draait maar van verschuivende muren voorzien is. De verglijdende tijd is het thema, l’histoire se repète lijkt de boodschap van het choreografenduo. Wat zich niet zal herhalen is de impact die Shoot the Moon vorig jaar had. De tweede kans die Lightfoot en León kregen wordt ternauwernood ingelost. Het was beter geweest iets compleet nieuws te maken voor de 19e eeuwse Westergasfabriek.

Guangdong Modern Dance Company

Guangdong Modern Dance Company: Upon Calligraphy. Choreografie: Liu Qi.

Door Ingrid van Frankenhuyzen / NRC Handelsblad 21 mei 2007

LET OP: DIT IS DE OORSPRONKELIJKE RECENSIE, NIET DE DOOR NRC HANDELSBLAD GEREDIGEERDE VERSIE

Hoeveel dansbewegingen zouden er bestaan? Meer dan 40.000? Want dat is ongeveer het aantal tekens of karakters dat het Chinees kent. Choreografe Liu Qi van de Guangdong Modern Dance Company schildert in Upon Calligraphy met lichamen zoals een penseel in de kalligrafie ‘schoonschrijft’ en daarbij kiest ze voor oostelijke en westelijke bewegingsvormen. De kalligrafie is in China, en vele andere culturen een bijna meditatieve kunstvorm en die kunstzinnige, enigszins harmonieuze sfeer is in Qi’s choreografie voelbaar.
Het eerste moderne dansgezelschap van China, opgericht in 1992, is een van culturele visitekaartjes van het land. Op het Holland Dance Festival waren ze zes jaar geleden te gast en toen viel al op hoezeer de esthetische, westerse en Nederlands Dans Theater-achtige dansvormen uit de jaren negentig vermengd werden met bewegingen die wij onmiddellijk herkennen als Chinees. Zo begint Upon Calligraphy behalve met een grappige in chaos uitmondende projectie van Chinese tekens, met een traditionele mouwendans waarbij de franjes sierlijk heen en weer gedrapeerd worden. Maar het kostuum met de mouwen wordt opgehesen en dan worden de westerse invloeden zichtbaar. De klassieke danstechniek zit er virtuoos in bij de dansers: menig danser hier kan nog een puntje zuigen aan de lenigheid en amplitude van de Chinezen.
Upon Calligraphy is ingedeeld in vier delen die terug te voeren zijn op de geschiedenis van de kalligrafie. Op de eigentijdse samples van water-, stads- en natuurgeluiden begint het ‘primitief’: met hoekige marionetbewegingen nemen de dansers meer poses in dan dat ze vloeiend bewegen. In het tweede deel wordt er een lieflijk duet tussen man en vrouw gedanst, deel drie wordt gevormd door stoere energieke mannen in blokken van licht en in het laatste deel dansen de dames van Guangdong zoals Kate Bush in een Kylian-choreografie zou dansen.
Zeker door de avondrode belichting en de spannende schemering in het licht, wordt het een esthetisch fraaie avond. Maar de overdaad aan schoonheid die Liu Qi presenteert, bevredigt toch niet helemaal. Uiteindelijk krijgt de combinatie in danstalen geen meerwaarde, sterker nog het doet hier en daar wat ouderwets (mooi) aan. Maar schoonheid zonder contrapunt blijft toch wat leeg.
Dat Liu Qi kan verrassen bewijst ze echter in het programma voor de pauze: in Fight under the Table geven twee dansers hun testosterongevecht om een tafel elegant en acrobatisch gestalte. Hier bereikt de energie wel de zaal zoals ook choreograaf Willy Tsao dat met veel synchroon bewegende dansers doet in het 11 minuten durende Winter (op Vivaldi). Prachtige dansers, pure vorm. Op zulke momenten is het niet moeilijk je over te geven aan een avondje niet-nadenkesthetiek.

Op Springdance waait een frisse bries

Ingrid van Frankenhuyzen / NRC Handelsblad 30/04/07

Een pief-paf-poef-ik-schiet-dansje of een neofolkloristisch hiphopgospel? Het was allemaal te zien op het tweejaarlijkse Springdance Festival in Utrecht. Een festival met weinig echte dans - festivaldirecteur Simon Dove overwoog zelfs het woord dance uit de naam te halen - maar des te meer met uitingen op de scheidslijn van de beeldende kunst en de performance.
Het festival staat bekend als conceptueel en dat bracht de afgelopen jaren veel navelstarende makers met zich mee.
Dit jaar waren er weer van die choreografen die in hun eigen hersenpan lijken opgesloten, maar er waait inmiddels toch een fris briesje over het festival. Die neofolkoristische gospel Scourge bijvoorbeeld reflecteert direct op de maatschappij, dat wil zeggen de Amerikaanse, want Marc Bamuthi Joseph is een zwarte maker met Haïtiaanse roots. En de Haïtiaanse Afro-Amerikanen staan onderaan in de rassenhierarchie; zijn zij de echte negers van de wereld. Bamuthi is een sterk performer maar zijn ellenlange raptekst komt rechtstreeks uit het klasje vormingstoneel: hij vergelijkt globalisering met genocide. Ondertussen staan drie danseressen decoratief Afrikaans te dansen, hiphopt een Poetry Slammer voorzichtig mee en speelt een bandje wat funk. Ondanks alle individuele talenten en goede bedoelingen doet Scourge je de tenen krommen.
Anderen hebben juist te veel vorm en te weinig inhoud. De Deense Mette Ingvartsen laat in Why we love action een groepje dansers in een groen decor onder prachtig groen licht simultaan vechten, huilen en schieten. Wat ze ermee wil zeggen, lijkt ze even vergeten. Aan vormelijke overdaad ontkwam ook Ibrahim Quiraishi niet door drie performers op een catwalk te laten staan en daarbij je trommelvliezen uit je oren te beuken met harde muziek. David Weber-Krebs laat op een spannende orgeluitvoering van Stravinskys Sacre du Printemps, drie dames vooral niets doen in een kale kerk. Nergens wordt er enige noodzak en urgentie gevoeld. Ook de twee voor dans gehandicapte makers Hooman Sharifi (dik) en Jean Luc Ducourt (oud) hebben in The desert is growing ...niet zoveel wereldschokkends te vertellen maar vooral Sharifi heeft met dat rare lijf genoeg charisma om de aandacht van hun improvisatiedans vast te houden.
Dat briesje dat door het festival waait, komt ook door de boeking van oudere voorstellingen in de programmering. De Tjechische Kristýna Lhotáková deed met Featured - haar Zwanenmeer-interpretatie met drie oude mannen - vorig jaar al het Noorderzon festival in Groningen aan en de in Nederland werkende Nicole Beutler ging vorig jaar zo ver en o zo precies in haar conceptualisme dat Enter Ghost irritatie én bewondering oproept. Drie dames die wat staan te schudden en kermen, meer inhoud heeft het niet maar haar timing is genadeloos spannend. Er komt dus weer wat leven en afwisseling in de brouwerij van Springdance. Met of zonder het woord dance, stemt het hoopvol.

Intrigerende dans van Peeping Tom

Ingrid van Frankenhuyzen / NRC Handelsblad 25/4/07

Een hoogbejaarde vrouw die bijna wordt gevierendeeld, een klassieke zangeres die in sexy onderjurk uit de dood ontwaakt, Andy Warhol en Clara Schumann die even als personages voorbijschuiven en een trits dansers die aan elkaar is gekleefd met een dikke laag turfmolm: voilá de onderwereld, Le Sous Sol, van het Brusselse danstheatercollectief Peeping Tom. Het is het derde deel van een trilogie waarin de personages uit de eerste twee voorstellingen Le Jardin (2002) en Le Salon (2004), dood en wel terugkeren. Of zijn ze niet dood?
In het even bizarre, humorvolle als poëtische voorgeborchte, trekt een hele stoet bonte types voorbij. Peeping Tom-oprichters Gabriela Carrizo en Franck Chartier ontwikkelden door de turflaag een perfecte bodem voor acrobatische danstoeren waarop met name Samuel Lefeuvre excelleert. In het mooie decor en licht van Yves Leirs hangt de giechelende bejaarde Maria Otal aan de weldadige borst van mezzosopraan Euridike de Beul. Of ze zoent dansend met Samuel. Gabriela mag haar dochter niet van school halen van poortbewaakster Eurdike. Met de minuut wordt het surrealistischer. Wat dat betreft is Le Sous Sol de perfecte uitwerking van de licht vervreemdende stijl uit de eerste twee voorstellingen waarin hun leermeester Alain Platel nog rond leek te waren. Maar nu hebben Carrizo en Chartier definitief hun eigen vorm gevonden: Le Sous Sol is ongekend intrigerende dans, theater en muziek. Wat mij betreft het hoogtepunt van dit seizoen.

Jonge choreografen

Ingrid van Frankenhuyzen / NRC Handelblad 16 april 2007

Voorjaarsontwaken kent geen echte ontdekkingen

Ieder voorjaar presenteert het Haagse Korzo-theater een handvol nieuwe choreografen in het verzamelprogramma Voorjaarsontwaken. Dat is altijd weer iets om naar uit te zien. Zou er een echte verrassing tussen zitten? De lichting 2007 zal niet in de geschiedenisboeken worden bijgeschreven als opwindend want vrijwel alle jongeren hadden weinig te zeggen.
Bij flarden was On a Morning Train van de Israëlische Neta Rutenberg aardig. Ze put uit persoonlijke herinneringen met een grappige variant op een volkdans en een homevideo over een gezin met twee jonge kinderen. Maar de voorstelling verzandt uiteindelijk omdat Rutenberg eenvoudigweg (nog) weinig te melden heeft.
Voor voormalig breakdanser Pierre-Yves Diacon geldt hetzelfde. In Le Soupir de la Créature vertolkt hij zelf een schepsel dat kronkelt met aan de hiphop/electric boogaloo ontleende haperbewegingen. Dat kan hij prachtig en zijn aanwezigheid is eventjes adembenemend. Maar dan gaat hij pretenties krijgen en diepzinnigheid uitproberen op objecten als een jurk of touw. En weg is alles wat net zo mooi was opgebouwd.
Over Mount Beauty van Australiër Lucas Jervies mag gezegd dat het een dappere poging is tekst en beweging samen te laten gaan. Maar de tekst over heksen is schools, de dans simpel en het stuk dramaturgieloos. Een ontdekking echter is de Canadese danseres/performer Sabina Perry (o.a. dansend bij de Meekers) die met haar charisma het stuk enigszins overeind houdt. Wat een présence!
De Argentijnse danser Ezequiel Sanucci wilde een echt verhaal vertellen in Breaking the circle. Onder Sanuccis jas klinkt geluid van klotsend water op: een microfoon legt het meedeinen van water met zijn lichaam vast. Later blijkt de waterzak een bom te zijn want Sanucci vertelt aan het eind dat hij een zelfmoordenaar is, verstrikt in zijn emoties. Hij melkt de truc met het water echter eindeloos uit in spanningsloze dans en hij eindigt met politiek correcte, pamflettistische teksten.
Degene die wel een eigen geluid toonde was de Italiaanse Gabriella Maiorino, die de voorstelling Zoo maakte. Achter een net, in een duister belicht decor van vuilniszakken, speelt zich een bizarre beestenbende af. Dierlijke dansers roepen tevergeefs god aan. Knetterharde computermuziek houdt je gevangen in een universum van spartelende, naakte dansers met varkensmaskers. Ik werd er op slag depressief van maar dat betekent in elk geval dat het binnenkomt. En genoeg intrigeert om benieuwd te zijn naar een volgende productie.
Opvallend genoeg was het beste werk van de avond de entracte: No man is an island van Erik Kaiel en Jasper Dzuki Jelen. Tussen acrobatiek en dans in, beklimt de een de ander - zonder contact te verliezen - in wat qua zwaartekracht onmogelijk lijkt. Het begint als een kunstje maar het wordt langzaam kunst. Prachtig.
Info:
Dans: verzamelprogramma Voorjaarsontwaken. Gezien 12/4 Korzo Den Haag alwaar nog t/m 15/4. Inl: (070) 3637540

Nederlands Dans Theater I Falling Angels

Première The Second Person (Crystal Pite), reprises Falling Angels (Jiri Kylián) en Quintet (William Forsythe). Tournee t/m 15/3. Info: www.ndt.nl

Door Ingrid van Frankenhuyzen/NRC Handelsblad

Overweldigend blijft een aantal van 24 dansers altijd, zeker als ze allemaal in mannenpakken rondlopen en serieus strenge brillen dragen. De Canadese choreografe Crystal Pite maakt in The Second Person dankbaar gebruik van het massa-effect om erna de eenzaamheid van solo’s en duetten te kunnen onderstrepen. Want om een mysterieus en melancholiek soort eenzaamheid draait het wel in The Second Person van het Nederlands Dans Theater I.
Haar tweede choreografie voor het NDT begint schools: op de band zijn teksten te horen als ‘This is a picture of you as a young man. This is your hand. This is your back […] But look, the light is changing’. Elk woord wordt voorspelbaar uitgebeeld met de bijbehorende beweging. Soms spreekt een marionet de woorden uit, een andere marionet danst met de groep mee, door dansers voortbewogen. Het lijkt aanvankelijk een vrij simpel verhaaltje van iemand die terugreist naar het verleden, als een (fotografische) reis naar identiteit.
Maar net op het moment dat je je gaat vervelen slaat Crystal Pite (1970) toe. De simpele teksten blijven achterwege, de prikkelende compositie van Owen Belton zuigt je in het verhaal. Hij mixt folkloristische zang uit allerlei culturen met direct op het gemoed werkende drieakkoorden synthezisermuziek. De man die naar identiteit zoekt gaat vallend op in de massa en blijkt door de rolwisselingen een ‘elckerlyc’. Hij is zijn eigen tweede persoon, hij is iedereen. Zonder ergens expliciet te worden want Pite maakt zeer associatieve dans. In de The Second Person creëert de ex-danseres van Ballet Frankfurt een eigen, bijna dissociatief universum. Identiteit blijkt een fragmentarisch iets. En o, wat is het mooi, eigenzinnig speels en poëtisch in de wereld van Pite.
Een aanwinst dus voor het gezelschap dat Jiri Kylián vooraf bij de presentatie van een DVD-box van zijn werk, omschreef als traditioneel. De tijd van rebellie was voorbij voor het NDT. Met choreografieën als The Second Person is dat helemaal niet zo erg. En wie na twee decennia nog afscheid wil nemen van een van de mooiste en meest bescheiden dansers van het NDT: Nancy Euverink is na dit programma Falling Angels, danseres af. Helaas.