Marijke Schermer - Het Alphapaar

Marijke Schermer schrijft toneelstuk over bedenkers van smakeloze ideeën

Ultiem geluk is te koop

Eerder maakte ze De Claim, een stuk over mensen die een schadevergoeding willen voor hun ongelukkige leven. Nu maakt toneelschrijfster Marijke Schermer een voorstelling over types die programma's bedenken als De Gouden Kooi: ,,Het zijn mensen die al hun intellectuele en financiële vermogen helemaal nooit inzetten om iets van de wereld te proberen te begrijpen.”

Door Wijbrand Schaap

Hengelo (GPD)_,,Maar de bijbel, dat is een heel dik boek!”, roept één van de karakters in Het Alphapaar uit. ,,Je hoeft alleen maar te lezen over het Paradijs, dat is helemaal in het begin en maar een klein stukje!”, stelt haar partner haar gerust. Welkom in de snelle wereld van de media, de programmaformules en het grote geld. Marijke Schermer, toneelschrijfster en regisseur van Toneelgroep Alaska, schreef er een stuk over. Vier etages van een torenflat worden bevolkt door programmaformulebedenkers, een schrijver van doe-het-zelf-boeken en een vrouw die net niet verdronken is. Overal hangen camera's. Dat lijkt een beetje op Big Brother, dus? Dat klopt, volgens de 31-jarige Marijke Schermer:

,,Ik wilde een stuk maken over mensen die beroemd zijn geworden zonder iets te kunnen. Mensen die dus alleen maar beroemd zijn omdat ze op tv zijn, niet omdat ze kunnen voetballen of zingen. Ik kwam er al snel achter dat zulke mensen helemaal niet interessant zijn op het toneel. Dus besloot ik iets te maken over mensen die heel creatief zijn en bevlogen in het bedenken van de meest smakeloze programma's.”

Maar ondertussen is er wel iets aan de hand. De flat waarin de personages zich bevinden is geen gewone flat.

,,Het is een geïsoleerde groep mensen die niet meer echt naar buiten kijkt. Het zijn mensen die al hun intellectuele en financiële vermogen helemaal nooit inzetten om iets van de wereld te proberen te begrijpen. Ze zijn totaal gefixeerd op 'gelukkig worden'. En ze komen er niet aan toe om de krant te lezen. Er is wel een krant, maar steeds als iemand hem pakt roept iemand anders: 'nee, laten liggen, die moet ik nog lezen!'. En zo lezen ze hem dus nooit.”

Er wordt in het stuk gerefereerd aan De Toverberg, de beroemde roman van Thomas Mann over mensen in een sanatorium die ook niet meer naar de wereld willen kijken. Is Het Alphapaar een soort bewerking van dat boek?

,,Er zijn kleine parallellen met Thomas Manns roman, maar voor de rest gaat dit stuk echt over iets anders. Misschien wel over mensen die graag laten merken dat ze Thomas Mans De Toverberg hebben gelezen.”

Het is nogal conceptueel, de tekst. Niet erg realistisch.

,,Dat is de vorm ook. We hebben een heel strak decor, en er zijn geen individuele kostuums. Er zijn mannenpakken en vrouwenpakken. Dus ik kwam er al snel achter dat de acteurs juist heel erg personages moeten gaan spelen en geen ideeën. We zijn dus enorm bezig met nadruk te leggen op de onderlinge relaties, emotionele lijnen en verdieping van de rollen. Als ze met deze teksten ook nog eens exemplarische mensen zouden gaan spelen zou het wel een heel erg pretentieuze en ingewikkelde voorstelling worden. Het moet dus heel licht gebracht worden. Het is ook als een komedie geschreven.”

Bedenk je die vorm dus als schrijver al?

,,Dat het een komedie moest worden wist ik al toen ik het schreef. Maar er zijn anderen die dingen mede bepalen. Richard Jansen, die vroeger speelde in de Fatal Flowers, bepaalt het geluidsdecor, de projecties en de vormgeving. Dat is heel prettig omdat hij een tegenkant laat zien. Ik denk heel erg inhoudelijk, terwijl hij in beelden denkt. Zo vullen we elkaar aan, omdat zijn vormgeving ook al heel veel dicteert. De speelstijl die bedenken we eigenlijk pas op de vloer.”

Het stuk gaat over de maakbaarheid van het geluk. Twee van de personages besluiten dat dat geluk het beste kan worden gemaakt in de vorm van een baby'tje. Dat is nogal een cliché, niet?

,,Dat is ook helemaal niet wat ik zou zien als oplossing. Er wordt niet voor niets aan het eind door een van de andere personages gevraagd wat er nou zo happy is aan dit einde. Er staan duidelijk verschillende keuzes naast elkaar. Een van de andere personages verdrinkt aan het einde. Dat is ook niet echt een moraal, natuurlijk.”

Wat is je boodschap?

,,Ik ben duidelijk tegen de opvattingen zoals een paar personages die uiten, dat geluk maakbaar is, en dat alles mag worden ingezet voor persoonlijk gewin. Maar ik ben ook weer niet zo rechtlijnig als de Clara-figuur, die iets probeert te begrijpen van de wereld. Zij maakt alleen de hele grote fout door zich af te sluiten van de wereld en zo te ontkennen dat het ervaren van dingen een van de belangrijkste middelen is om het leven te leren kennen.”

Put je daarvoor uit eigen ervaring?

Ik heb nu allemaal biologieboeken gelezen als voorbereiding op dit stuk. Ik was begonnen in Darwin, maar dat is helemaal niet leuk, want het gaat alleen maar over planten. Maar ik heb wel Frans de Waal gelezen, en De Naakte Aap van Desmond Morris.”

Dus nu gaat het over aapjes kijken, terwijl je hiervoor een stuk over rechtszaak over prenataal testen schreef. Is dat een ontwikkeling?

,,Vroeger schreef ik veel realistischer. Dit is het eerste stuk dat ik schrijf dat niet over mensen in een huiskamer gaat. Dat was ook een bewuste opdracht die ik mezelf heb gesteld. Ik wilde een complexere structuur, meer lijnen naast elkaar. Vroeger deed ik ook minder research voor stukken. Ik maakte stukken over geïsoleerde mensen in een sneeuwlandschap of een gesloten ruimte. Dan ging het vooral over menselijke verhoudingen of over psychologie. Dan was de buitenwereld niet belangrijk. Tegenwoordig doe ik research omdat ik ook wil dat mijn stukken iets over de wereld zeggen. Als je alleen maar uit je eigen leven of je eigen hoofd put, schrijf je uiteindelijk alleen nog maar stukken over schrijvers die een writers block hebben omdat ze schrijver zijn die alleen nog maar over zichzelf schrijven en niks meemaken.”

Altijd schrijver willen worden?

,,Jawel, maar ik heb eerst nog heel lang gedacht dat ik ook actrice wilde worden. Ik kwam er op de toneelschool in Arnhem achter dat ik liever wilde schrijven en geen actrice wilde worden. ik ben nog wel als actrice afgestudeerd, maar ik wilde gaan schrijven. Ik heb sindsdien ook nooit meer gespeeld. Ik ben ook echt geen acteur. De toneelschool was ook best een zware tijd.”

Waarom ben je er dan aan begonnen?

,,Ik wist helemaal niks, eigenlijk. Ik zat in Groningen op de jeugdopleiding. We waren best een ambitieus clubje. We gingen ook nooit zelf naar toneel kijken, we waren te druk met zelf maken. Op de toneelschool kwam ik er pas achter dat je ook andere dingen kon doen, zoals de regie-opleiding. Maar toen zat ik dus al op de acteursopleiding.”

Nog ambitie om een boek te gaan schrijven?

,,Zeker wel. Maar daar zie ik ook tegenop. Een boek, dat is pas arbeidsintensief. Ik doe al zo lang over een stuk. Ik doe daar vijf maanden over. Een roman kost dan zeker een jaar.”

Het Alphapaar door Toneelgroep Alaska. Première op 28 oktober in het rabotheater te Hengelo. Tournee. Inlichtingen: www.toneelgroepalaska.nl.